Σάββατο, 4 Ιουλίου 2020

"بیر و بناخەی ئۆپێراسیۆنی دیجلە"


"بیر و بناخەی ئۆپێراسیۆنی دیجلە"
د. هیوا پەناهی*
مێژووی مرۆڤایەتی هەرچەندە دووبارە نابێتەوە بەڵام لە بەر ئەوەی كە سروشتی مرۆڤ و كۆمەڵ، زۆر جار خۆی بە‌ كار وكردەوەگەلی هاوشێوە خەریك دەكات گوتراوە -یان دەڵین كە مرۆڤایەتی بەردەوام "لەگەڵ دووبارەبوونەوەی مێژوودا رووبەڕوویە". بمانهەوێ و نەمانهەوێ، ئامرازێكی گۆڕانكارییە مەزنەكانی مێژووی سیاسی وكۆمەڵایەتی مرۆڤ، جۆرێك لە جۆرەكانی شەڕ بووە. شەڕ و خەبات، بۆ نموونە دەتوانێ شەڕ و خەباتی قورسی بە چەك وچۆڵ بێ، دەتوانێ شەڕی فیكری، شەڕی كلتووری، شەڕی ئابووری، یان شەڕی رۆحی و دەروونی بێ. ئەم چەشنە شەڕگەلە هەردەم كەڵكی لێوەرگیراوە.
كوردستان وناوچەكانی نیشتمانی كوردان لە ساڵی ۱۰۷۱ زایینی یەوە كە شەڕی ملازگردەوە تووشی نەهامەتی بەردەوام بووەوە و شەڕی چاڵدۆڕان، شەڕی یەكەم و دووهەمی جیهانی و شەڕی ئێران و عێراق، هەموو بوونەتە هۆی ماڵوێرانی بۆ ئێمەی كورد. شەڕی ملازگرد، لە نێوان ئالب ئەرسەلان سوڵتانی سەلجووقی و رۆمانۆس پادشای ئیمپراتۆری بیزانس روو دەدات بەڵام گۆڕانی گەورە لە گەڵ خۆی بۆ ناوچە دێنێ و هەر بۆیە كوردستان لەم شەڕەدا لە نێوان عەرەب و عەجەم و توركی سەلجووقی دا تووشی سەرگەردانییەكی مێژوویی دەكات. ئەمەش بە هۆی دابەشبوونی ئایینی ئەو دەم دەگەڕێتەوە. عەجەمەكان، واتە فارسەكان، هەتا ئێستەشی لە گەڵدا بێ نێوان ناكۆكیان هەیە لە گەڵ عەربی سوننه. كاتی خۆشی هەرچەندە لە بەر هەڵەی خەسرەوپەرویز و دەربارەكەی، كە بەردەوام خۆیان بە رابواردنی بێ ماناوە خەریك كردبوو و لەم نێوەدا دەستدرێژیان دەكردە سەر عەشیرە عەرەبەكان تا كچیان لێ بستێنن، دواتر، عەرەبەكانیش شەڕی سوپای خەسروە پەرویز دەكەن ونسكۆیان پێ دێنن. ئەمە عەرەبەكان بە هێز دەكات و ئاخری لە چەند رووبەڕووبوونەدوەدا ئیمپراتۆری فارس تەفرو توونا دەكەن. شێوەی هاتنی عەرەبەكان بۆ ناو ماڵی دەسەڵاتی عەجەم داستانی خۆی هەیە و بەڵام پاش دەیان ساڵ زاڵبوونی عەرەب هەر كێشەیان دەبێ لە سەر دەسەڵاتی ئایینی ئیسلام كە زۆربەی بەشەكانی ئەم ئایینە بۆخۆیان سازی دەكەن. ئەمەش، دوو ناوەندی دەسەڵاتی ئەو دەمی لێ دەكەوێتەوە لەخەڵیفە كانن:
* خەڵیفەی عەباسی لە بە غدا
**خەڵیفەی ئۆمەویان لە دەمشق
رۆڵی عەباسییەكان لە بەغدای ئەو دەم وگرینگیان بۆ عەجەم:
لە نووسینێكی دا، "د.زەڕین كووب" لە ژیر ناوی 'دووسەدە بێ دەنگی'، باس لە مە دەكات كە ئەگەر عەباسییەكان، تاقە هاندەری زمان و كەلتووری عەجەمی -فارسی، نەبان، بێ گومان ئاسەواریان لێ نەدەما و دەتوانەوە لە ناو بازنەی بە هێزی عەرەبی و دەسەڵاتی نوێدا و تەنانەت ئەو كۆمەڵە كەسە كە پێیان دەگوترا 'شعوبیا', وەك رەوتێك بەڕێدەكەون بۆ ئەوەی رووی دزێوی عەرەب پێسان بدەن و شەڕی كەلتووری دەزگای دەسەڵاتی دەمشق دەكەن.
شانازی عەجەم ئەمەیە كەلە رێگەی ئەو زەماوەندە سیاسیگەلەی وا ئەنجامیان دوان رۆحی دەسەڵاتی مێژوویی خۆیان پاراستووەو هەر بۆیە پێیان وایە عەباسییەكان كە بەنی هاشمی -شیان پێ دەڵێن هەڵگری شەڕەفی ئیمپراتۆری فارسن كە تەفرو توونا كرا و هەر بۆیە شیعەكانی عێراق به بەردەوامی لە ژێر كاریگەری عەجەمی فارسی دابوون و لە مێژووی سیاسی هاوچەرخیشدا شەڕی نۆ ساڵەی نێوان دەسەڵاتی بەعسی سەدام و مەلاكان سەدام ناوی لێ نا شەڕی قادسییە كە هەمان جێگە بوو كە عەجەم كاتی خۆی سوپایان تێك وپێك درا (ئەڵبەت بێجگە لە قسەكانی ئەم شەڕە بەشێكی زۆری ئەم شەڕو شۆڕە لە كوردستانی رۆژهەڵات و باشووری لە خوێن گەوزاودا روودا.).دەتوانین بۆ روونبوونەوەی گرینگی ئەم وردە كارو بارە سیاسی و ئایینی یانەی ئەو دەم و كاریگەرییان لە سەر ئەمڕۆ و رووداوەكان و تەنانەت پەرش وبڵاوی ئایینی كورد ئەمەمان لە بەر چاو بێ كە جۆرێك پارادۆكس وپێچ وپەنا هەیە لە ناوچەكه ‌و شێوەی بڵاوبوونەوەی ئایینی عەرەبیدا.
لە كۆمەڵێ لە ناوچەكەكان، كە ستەم و دڵڕەقی عەرەب سنووی نەبووە، كورد هەوڵ دەدات بۆ پاراستنی پێناسی خۆی بێتە شیعه.‌ ئەمە لە حاڵێكدایە كە زۆر جێگه و ناوچەی دیكەدا كورد، بە داهێنانێكی فیكری و رەوتی فەلسەفی لەسەر چاند و بناخەكانی كەلتووری خۆی، شافعیەت پەیڕەو دەكات یا خود كۆمەڵێ لە كوردەكان هەوڵدەدەن لە ئایینی مەسیحی نەستۆری یان بە ئیزەدی بمێننەوە و پڕانی ئەم پێچ و پەناگەلە لە فەلەسەفەی مێژوودا پارادۆكسیان پێ دەگوترێ كە لە پشت هەر یەك لەم پێچ و پەناگەلەوە، دەیان هۆی مرۆڤی و خەون و هەست و نەستی شاردراوە هەن ناكرێ وا بە سادە وساكار باسیان لێوە بكەین.
ناوەندە و شارە گرینگەكانی شیعەكان بریتین لە:
نەجەف ئەشرەف، كوفە (لە نزیكی نەجەف و باكووری بەغدا، كەربەلا، كازمین
بۆ تێ گەیشتن لە قسەكانی نووری ماڵیكی دەبێ لە دوو شت مێژووی سیاسی ورد بینەوه ‌لە:
*عیراق عەجەم
** عیراق عەرەب
عیراق وەك وشە بە مانای زەوی ساف و تەخت ونزیك لە دەریا و ئاوە و "یاقووتی" مێژوو نووسی ناودار لە بەرهەمی بە نرخەكەی خۆیدا "الكامل فی التاریخ مجمع البدان" پێ وایە عیراق هەمان بابلی كۆنە. لە لایەكی دیكەوە لە سەدی ۱۰ زایینی دا عوسمانییەكان دەست بە سەردەسەڵاتی عەباسییەكان دادەگرن و كاربەدەستانی دەزگای عەباسی بە توندی سەركوت دەكەن و زۆربەی كارگێڕانی دەسەڵاتی عەباسی بۆ كۆمەڵێ لە وڵاتان دوور دەخەنەوە وەك سوریە، فەلەستین، میسر و شاری خوزستان. عەشیرەی بەنی جەمیل، لە عەرەبە دوورخراوەكان شاری خوزستان لە ساڵی ۱۷۲۴ دژ بە ئیمپراتۆری عۆسمانی رادەپەڕن ولە نزیكی 'دیجلە' ئیمارەتی "بەنی جەمیل" ئاوا دەكەنەوە. خەلیفەی عۆسمانی، ئەحمەد پاشا، وەزیری بەرگری دەنێرێ بۆ سەركوتیان كە دەبێتە هۆی تەفرو توونایان.سەرچاوەگەلی دیكەش دەڵێن ناوی عیراق یانێ دەریا یەك لە خورما كە ئەمش باسی چڕ وپڕی دارستانەكانی خورمای ناوچە دەكات.
گرینگی ناوچەكانی گەرمێنی هاوسنوور لەگەڵ وڵاتی ئێران و عیراق ئەمەیە كە بەشێكی گرینگی خاك و مێژووی كورد لەم ناوچەگەلەیە. یەك لەو شتانەی یاریدەری ئێمەیە بۆ ئەوەی هەوڵبدەین مێژووی تەفرو توونای گەلی كورد ساخ بكەیەنەوە هەر هەمان پارادۆكسە ئایینی یەكانە. هێندێك ناوچە لە كوردستان هەر لە كۆنەوە ئایینی جیاوازیان هەبووە لە گەڵ ناوچەكانی دیكە دا بۆیە ئەم ناوچە خۆی بە خاوەنی ناوچەی دیكە نەدەكرد وئەمەش بۆ كات وسات و زەمەنی خۆیان دەگەڕێنەوە. بوۆ نموونە پێش ئایینی پیرۆزی زەردەشت كوردەكان پەیڕەوی 'میترائیسم' بوون. خواوەندی خۆر لە ناو رەوتی مێژووشدا، هاتنی ئایینەكانی دیكەش وەرگرتیان بە پیرۆزی لە سەر هەمان بناخە خۆماڵییەكانی ئایینی دەبن. هەر بۆیەشە عیلامییەكان كە وەك دەگوترێ لە سەدەكانی شەشی پێش زایینەوە لەم ناوچەگەلە دەسەڵاتداربوون و پاشان گۆتییەكان له سەدەی سێهمی پێش زایین، هاتن. گەشەكردنی ئایینی زەدەشتی كوردی بۆ ئەو وەرچەرخانە گرینگە ئابووریی دەگەریێتەوە كە بە سەرهەڵدانی كشت و كاڵی ناوی دەركردووە كە بۆ یەكەمجار مرۆڤایەتی لە ولاتی نێوان دوو رووبار لە دەشتی كەركووك دا لە 'بەردە چەرموو' وەك سەرچاوەكان دەڵێن دەستی بە كێڵانی زەوی كرد و شارەكان بنیات نران.
ئەم رووداوە بۆ دوازدە تا دەهەزار ساڵ پێش دەگەڕێتەوە. وڵاتی نێوان دوو رووبار واتە 'دیجله ‌و فرات'. ستراڤۆنا مێژوو نووس و گەریدەی یوونانی كە لە دایك بووی ساڵی ۶۴ پێش زایینە و بەرهەمەكەی لە سەر جۆگرافیای سیاسی سەرجەم چل و هەفت بەرهەم لێ بەجێ ماوه،‌ لە كتێبی ژمارە هەفدەی خۆیدا ئاوا باسی ناوچەی خۆمان دەكات: "لە رۆژا ئاوای بابل دا، غۆردیەكان و ماددەكان دەژین. داوێنەكانی چیای زاغرۆس (واتە زاگرۆس) كە ناو دەنگیان هەیە لە بوێری و ئازایەتیدا. بە ناو وڵاتیاندا دەیان رووبار تێ دەپەڕێ كە گەورەترینی ئەم رووبارانە تیغریس و فراتە. وەك دەگوترێ پاش رووبارەكانی هیند ئەم دوو رووبارە مەزنترین رووبارەكانی باكووری ئاسیان. ئەم رووبارانە سەرچاوەی خێر و بەرەكەتن بۆ خەڵك تا ئیستەش لە گەڵ بێ لە شاری سەلوكیەدا كە ئەم شارە ناوەندی گرینگە بۆ كار وباری ئابووری لە ناوچە جۆر بە جۆرەكان. فارسەكان (پرسێس) لەم رووبارانە دەترسن چونكە هۆی لافاوی گەورەن بۆیە دەیان بەربەستی مەزنیان ساز كردبوو كە چی كاتێ ئەسكەندەر هات چەند رێگەی باریكەی بۆ ئەم رووبارانە ساز كرد وئەوەی فارسەكانی تێك دا". وشەی "تیغریس"، لە وشەی رەسەنی ماددەوە دێت بە ماناێ 'بڕینی بە هێز' هەر وەها فرات بە مانای 'كەف وفراوانی' یە.
سەردەمی توركانی سەلجوقی و بەكارهێنانی عێراق عەجەم و عەرەب:
لە ساڵی ۱۰۳۷زایینی دا كە توركانی سەلجوقی دەسەڵات دەگرنە دەست و بەهێزدەبن، بەكارهێنانی عیراق عەرەب و عەجەم وەك ناوی سیاسی و جۆگرافیایی بڵاوە دەكات. وەك حەمدۆڵا مستەوفی لە لە نزهت القلوب دا دەڵێ "شارەكانی عیراقی عەجەم چل شارن. وەلایەتەكانی ئازەربایجان، كوردستان و خوزستان و فارس كە لە ناو زنجیرە چیاكاندا بە یەكەوە دەبەسترێنەوە". عەجەمەكان، واتە فارسەكان هەر لە ئەو دەمەوە ناوچەكانی خۆمان واتە كوردستان بە بڕبڕەی پشتی دەسەڵاتیان دەزانن وەك چۆن لە میژووی سیاسی پاش ئیسلامیش دەردەكەوێ لە بەر هۆی ئەوەی لە ناو مكانیزمەكانی دەسەڵاتدا هەر خەریكی هەڵسووڕان بوون باوەڕیان بە نسكۆی هێنانی خۆیان لە بەرانبەر عەرەبەوە نەكردووە لە تاسە و پەریشانییەكی تایبەتدا دەژین كە دەیانهەوێ كورد و كوردستان ناوچەكانی بكەن بە قوربانی ئەم جۆر وشێوازە لە روانین بۆ دەسەڵات وگەل.
عیراقی عەرەب بەو ناوچە گەلە دەگوترێ كە سەرە ڕای ئەمەی عەرەب زمانن بە قەبووڵكردنی ئایینی شیعە ئەو شكست وتێكچوونە مێژووییەیان تێ پەڕاندووە. بەم شێوە نووری مالیكی كەسانی وەك ئەم كە لە ساڵانی رابردوودا لە وڵاتی بە ناو ئێران ژیاون، كوڕ و رۆڵەی ئەم فیكر و رۆحەن، كە نەك هەر كۆتایی پێ نایەت بەڵكەم وەك باسمان كرد مێژوو رەنگە دووبارە نەبێتەوە چونكە مرۆڤەكانی ناو رووداوەكە نەماون وشتەكان قەوماون بەڵام، بناخە فیكرییەكان وەك بنیات لە جۆری هەڵسووكەوتی سیاسی و ئایینی و كەلتووریدا هەر درێژە بە بوون دەدات هەر كات بارودۆخ بخوازێ ئەوە وەك گرفتی مەزن خۆیان دەردەخەن.
*د. هیوا پەناهی، پرۆفسۆری یاریدەر زانستە سیاسی و كۆمەڵایەتییەكانە لە زانكۆی پاندیۆسی ئاسینا

Παρασκευή, 26 Ιουνίου 2020

هەوڵدان لە پاندیمیای کۆرۆناوە بۆ پاندیمیای بەڕێوەبەرایەتیی گەلان / ئامادە کردنی د. هیڤا پەناهی


هەوڵدان لە پاندیمیای کۆرۆناوە بۆ پاندیمیای بەڕێوەبەرایەتیی گەلان

گفتوگۆیەک لەگەڵ پرۆفسۆری بەناوبانگی یونانی یورگۆس کۆنتۆیورگیس
ئامادەکردنی: د.هیڤا پەناهی
دەستپێکێکی کورت‌:
سەرەتا دەبێت وشەی پاندیمیا روونبکەینەوە، پان واتە گشت دیمۆ، یاخود دیمۆس- شارەوانی دەوڵەت شارە کۆنەکان کە لە دەوری یەک لە هێلاسی کەوناردا کۆدەبوونەوە و گلەیی و بیروبۆچوونەکانی خۆیان شی دەکردەوە، بۆ بەڕێوەبەرایەتی دەسەڵات. لە سەردەمی نۆژەندا، چونکە ئەم کاراکتەرە لەکۆمەڵگە داماڵدرا نەخۆشییە بەرفراوان و گشتگیرەکانیان بە “پاندیمیا” ناو دەبرێت، واتە هەمووانی گرتۆتەوە.
ئەم سەردێڕی گفتوگۆیەم بۆیە هەڵبژارد، تا هەم مرۆڤی کورد توانای بیرکردنەوەی مێژوویی بچێتەسەرەوە و هەم توانای بەراورد و دەرکی بە دیاردەکانی کوردەواری و دونیای خۆرئاوا لە کەسانی سەرچاوە و ئەسڵەوە فێربێت و ئەوەی لەم نووسینەدا هاتووە لایان بمێنێتەوە و جۆرێک پاندیمی بەرە باشە و دڵسۆزی هەمەلایەنەی خەڵک و گەلی کوردستان بێت، بە سوپاسەوە.
*ئێوە چۆن کرۆنا دەبینن؟ پێتانوایە چ جۆرە قەیرانێکە و دەتوانێت چ جۆرە ئاکام گەلێکی هەبێت لە داهاتووی نزیک و یان دووردا؟ چۆن بوو گەلی یۆنان بەدەم بانگهێشتنی حکومەتەوە هاتن و دڵسۆزانە گوێبیستی رێنوێنییەکانی حکومەت بوون، چونکە خەڵکی یۆنان زۆر گوێ بە دەسەڵات و حکومەت نادەن؟
-سەرەتا دەبێت بیرمان بێتەوە کە وەک مرۆڤ لە بیرمان کردبوو کە ئێمە بەشێکی سروشتین، سروشت یاساکانی خۆی هەیە، رازەکانی خۆی هەیە، مرۆڤ تاکێکی بچووکی جیهانی مەزنە و بەهۆی تەماع و پڕۆژە پێشکەوتووە تەکنۆلۆژییەکانەوە کە توانای کۆنترۆڵی هەندێک شتی هەیە، وای دەزانی ئیتر هەموو شتێک خاس و تەواوە بۆ ئەو و بەسەر دونیادا زاڵ بووە، بەڵام مرۆڤ ژیانی کورتە و بەشی ئەم هەموو تەماع و بێ سنووریی رووانینە لە خۆشیی بەکارهێنان و وێرانکارییە زۆرە ناکات.
لە بەشی کۆمەڵایەتی و گۆڕانی مێژووییشدا ئەو هێزگەلەی کۆنترۆڵی مەزنتر و بەرینتریان هەیە بەسەر دونیای دەوروبەردا، دەستی مرۆڤی ئاسایی پێ ناگات و دەکرێت هەموو پێشکەوتوویی مرۆڤ و کۆمەڵگە بشووبهێنین بە منداڵێکی بچووک، واتە لە سەردەمی منداڵیی مرۆڤ دا دەژین. تەماع و بیرنەکردنەوەی مرۆڤ هەموو هێڵە سوورەکانی بەزاندووە، پێیوایە چونکە توانای هەیە لەملای جیهانەوە بۆ ئەولا بفڕێت بە فڕۆکە و لەرێگەی تەکنۆلۆژیاوە زۆر شت دەکات وادەزانێت خاوەنی هەموو شتێکە؛ بەپێچەوانەوە وەک کڕیارێکی سادەیە کە دەچێتە سوپەر مارکێتێک و کەسان و ئێلیتی دیکە هەن کە کۆنترۆڵی ئابووریی و بایۆلۆژی، سیاسی و حکومی و سەلامەتی و… هتد-یان بەدەستەوەیە، ئەم جۆرە کونترۆڵ و کارکردنەیان بۆ قازانجی خۆیانە نەک کۆمەڵگەکان.
گەلان کەوتوونەتە بەر بەزەیی و شەڕێکی ناڕەوا و هەر گەلانیش دەتوانن کار بکەنە سەر دەرئەنجامی ئەم وێرانییە بە قازانجی مرۆڤەکان.
لە دنیای ئەمڕۆماندا نەخۆشییە گشتگیرەکان وەک زەمانی دەربازبوو مامەڵەیان لەگەڵدا ناکرێت، کەمێک باشترن، بەڵام ئەمە ئەوە ناگەیەنێت کە پێش کۆرۆنا دۆخی ئابووریی و کۆمەڵگەکان لە ئاستێکی زۆر باش و خۆش و رێک و پێکدا بووبێت. کۆرۆنا کاریگەریی ناخۆشی بەسەر کۆمڵگەکانەوە بووە و چەند سەدە بەرەو دواوەی بردووین، بەڵام زۆرجار ئەم دیاردەگەلە لەمێژووی مرۆڤایەتیدا هەبوون و دەرفەتێکن بۆ ئەوەی مرۆڤ دووبارە خۆی نوێ بکاتەوە و ناحەزییەکان لەخۆی دابماڵێت و روو لە ژیانێکی پاکژتر و بەماناتر بکات.
ئەمە رەنگە سەرەتا ئاسان نەبێت، بەڵام کە مرۆڤ چاری نەبوو، چارەسەر دەدۆزێتەوە و دەبێت ئەرکە چارەش بدۆزێتەوە.
دەبێت پاش کۆرۆنا بەوپەڕی دڵسۆزیی و تواناوە دووبارە رووبەڕووی ژیانی رۆژانە ببینەوە و بەرەوپێش بچین و داهێنانمان هەبێت لەهەموو بوارێکدا و هەروەها هەوڵی بەشداربوون بدەین لە بڕیارە چارەنووسسازەکاندا و نابێت ئیتر لە قەیرانێکەوە بازبدەین بۆ وێرانییەکی خراپتر و دابڕزێین.
وەک خۆتان دەزانن خەڵکی یۆنان مەزنترن لە ئاستی حکومەتەکەمان، گەلی یۆنان ئاواتەخوازبوون حکومەتێکی جوانتر و رێکوپێکتریان هەبێت لەمەی ئێستا بەسەرماندا سەپاوە، خەڵک قوربانیی زۆری داوە و کەمی بینیووە لە حکومەت. زۆریی کارەساتە نەتەوەییەکانمان بەدەستی چەند نەزانێک لەناو حکومەتی خۆماندا کراوە بۆئەوەی هێزمان نەبێت دڵسۆزیی بۆ گەل و وڵاتمان نیشان بدەین لەداهاتوودا.
ئەمجارە چونکە خەڵکی خۆمان زیرەکن بینییان کە گۆڕانە جیهانییەکان ئەم پەتا بەربڵاوەشی هێناوە بەگوێی حکومەتیان کرد و بە خۆشییەوە دەرئەنجامی پۆزتیڤی هەبووە.
بۆ نموونە جێگەی دڵخۆشییە کە دەیان پسپۆڕی یۆنانی بەهۆی تەکنۆلۆژیاوە یارمەتیی خەڵکی خۆمانیان داوە و بەشیکردنەوە لەسەر کۆرۆنا.
قەیرانە جۆربەجۆرەکان. بۆ نموونە کۆرۆنا و ئابووری، کۆرۆنا و پۆلەتیک، کۆرۆنا و پەروەردە و داهاتووی مرۆڤ و خوێندن، کۆرۆنا و بابەتی تەندروستی ناوخۆیی و جیهانی، کۆرۆنا بۆ بایۆلۆژی و هی دیکە. بەشەکانی خۆشمان بەشی پۆلتیکی ناو خۆیی و جیرانی و جیهانی بەتایبەت وڵاتێکی وەک تورکیا کە رێزی هیچ یاسایەک ناگرێت.
*واتە پێتانوایە دەوڵەتان لەمە تێبگەن کە کۆمەڵگە و مرۆڤایەتی چەندە لەهەوڵ و تەقەلادان بۆ ژیانی ئارام و نۆرماڵ پاش کۆرۆنا و هەوڵی چارەسەری قەیرانە کۆمەڵایەتییەکانی پاش کۆرۆنا دەدەن؟
-ئەوەی راست بێت نیگەرانی زۆر گرنگ لەم بوارەدا وەک ئەریستۆلیس دەڵێت: ئەمە نییە کە هەژارەکان داوایەکیان هەبێت، بەڵام نیگەرانی دەبێت، ئەوکەسانە بێن کە دەوڵەمەند و دارا بوون هەنوکە نەدارن و هیچیان نییە. بۆیە دەبێت چاوەڕوان بکەین نەهامەتی و نەداری ئەم توێژە قەیران بخاتەوە و رەنگە دەرئەنجامەکانی زۆر قەیرانی گەورەتر بخەنەوە.
*کەواتە پێتانوایە سەرمایەدارە گەورەکان پەیامەکەیان وەرگرتووە، مەبەستم بانکە گەورەکان و کارگێڕە زۆر دەوڵەمەندەکانی چەند وڵات و چەند گرووپێکی دیاری جیهانین؟
-بە داخەوە پێموایە بەرپرسانی گەورە لە کەرتی بانک و دەوڵەمەندەکانی دونیا بەباشی لەمە تێنەگەیشتوون، چونکە دونیای ئەوان دەبێت جودا بێت لە خەڵک، ئەگەرنا تا ئەم ئاستە نابەرابەرییەکان قووڵ نەدەبۆوە، قەرزی وڵاتان لە ئاستێکی مەترسیداردایە و وڵاتان و خەڵک توانای دانەوەی قەرزەکانیان نییە و چەند مانگێکە ئابووریی جیهان بێدەنگ کراوە و مرۆڤەکان لەکار و پیشەکانیان دوورخراونەتەوە.
میدیای خۆرئاوا و رۆژنامە و دەزگا راگەیاندنە گەورەکان، بیرۆکەیەک بە دونیادا بڵاودەکەنەوە کە پاش کۆرۆنا چۆن بەڕێوەبەردنی جیهان پتر کەناڵیزە بکرێت و مرۆڤ و کۆمەڵگەکان چۆن زیاتر هەڵبسووڕێنن و کەڵک لە تەکنۆلۆژیایە وەربگرن بۆ ئەم مەبەستە، وەک چۆن خوداکان هەبوون لە سەردەمی میسۆلۆژیدا مرۆڤەکان وەک مێروولە کارگێڕیی ژێر دەستی ئەوان بوون، دووبارە ئاوا لە مرۆڤ بکەنەوە.
بۆ ئەم مەبەستەش ترس و دڵەراوکێ دەخوڵقێنن. ئەمە ئاستی دەرک و دووریی ئەوان و خەڵکی سادە دەگەیەنێت. هەربۆیە لەناکا و کۆمەڵگەیەک دژی بابەتێک دەوستێتەوە، بۆ نموونە بریتانیا کە بڕیاریدا لە یەکێتیی ئابووریی ئەوروپا بچێتە دەرەوە، یان چەند حزب ماسک و سیمایان گۆڕیوە و بوون بە پارتی فاشیستی. واتە سەرمایەداریی بیر لەمە دەکاتەوە کە کایەی سیاسەت و کۆمەڵایەتی بباتە ئاستێکی بەرزترەوە کە ئەمە خۆی ناخۆشەو قەیرانەکان قووڵتر دەکاتەوە، بەڵام بۆ ئەمە دەکەن؟ دیارە بۆ قازانج و خۆشیی خۆیان. لێرەدا خەڵک و گەلان دەبێت پرسیاری ئەمەیان هەبێت، ئەم گۆڕانکارییە بە قازانجی کێیە؟ چۆن چارەسەر دەکرێن؟ چۆن بەشە جوانەکانی پێش کۆرۆنا هەڵگرین و بچینە دونیای پاش کۆرۆناوە. هەردەم لە دایکبوونەکان لەسەرچاوەیەکەوە دەستپێدەکەن وەک سکی ژنێک لە منداڵی دووهەم وەک مدناڵی یەکەم لە دایک دەبێت و دێتە دونیاوە. مرۆڤایەتی لە نێوان سیستمی فیوداڵی و سیستمی بیرکردنەوەیەکدا گیری خواردووە کە لەسەدەی ١٨ بەرەوسەرەوە بەسەریاندا سەپاندووە و قانوونەکانی هیچ نەگۆڕاوە. جۆری ئابووریی سەردەمی کۆرۆنا زۆر خزمەتی بە دەوڵەمەندە گەورەکانی جیهان کردووە بەهۆی تەکنۆلۆژیای پەیوەندییەکانەوە با ئەمجارە خەڵک پرۆگرام و بەرنامە دابنێت، با ئەم گۆڕانکارییانە قازانجیان بۆ گشت هەبێت، ئەمەش بەبیر و بەرنامە و توانا و داوای بەردەوام دەتوانێت مسۆگەر ببێت.
*واتا سیستمی ئەمڕۆی خۆرئاوا بەدیموکرات نازانن؟
-نا هەرگیز دیموکراسی نەبووە، دیموکراسی واتە خەڵک رێز لە بیری یەکە یەکەیان بگیرێت و کۆبوونەوە بکەن لە هەر شارەوانییەکدا و بڕیارەکانیان رەچاو بکرێت و بەگرنگ دابنرێت. ئەم سیستمەی خۆرئاوا درێژەی سیستمی زەمانی ئیمپراتۆریی رۆم-ە کە دەستڕۆیشتووەکان بڕیاردەربوون بە گۆڕانکاریی و جۆرێک هەڵخەڵاتاندنی خەڵک کاناڵیزەی دەکەن کە بێت هەرجارە یەکێکیان هەڵبژێرێت و پەسەندیان بکات بۆ دەسەڵات بەڕێوەبردن، شۆڕشی پیشەیی توانای سەپاندنی داو بوون بەخاوەن خەڵک. جۆرێکی دیکە و هەر چەند ساڵ جارێک هەڵبژاردنێک دەکەن و بەم شێوەیە پاڵ بەکۆمەڵگەوە دەنێن تا بڕۆن دەنگی ئۆکەی و ئەرێیان پێ بدەن و تەواو.
ئولیگارشی پەرلەمانی و دیموکراسی دوو سیستمی جیاوازن، ئەوان هێندە لە دیموکراسی حاڵی بوون، هەربۆیە سیستمی بەڕێوەبردنی جیهانیش لەسەر قازانجی ئولیگارشی بەشدار و چالاکە لە بڕیارە سیاسییەکاندا.
ئەم ساڵانەی دوایی لە گروپی کاری کۆنسولی ئەوروپا بەشداربووم، تەواوی خەم و دڵنیگەرانییان ئەوەیە کە چۆن تەکنۆلۆژیا بە قازانجی ئابوورییە زەبەلاحەکە بێت، پێشنیازم کرد خەڵک بەشداریی بڕیارەکان بکەن و دواتر بەرپرسان بانگیان کردم و وتیان مەبەستم چییە روونی بکەمەوە بۆیان؟ وتم: بابەتێکی ساکارە، خەڵک رەچاو بکەن و ئەوانیش تاکە بیانوویان ئەوە بوو ئەگەر خەڵک هات و تاوانباربوون و کاری ناحەزیان ویست بیکەن؟ وتیان دەی ئەگەر وامان کرد و خەڵکی تاوانبار کۆنترۆڵیان کەوتە دەست وەک ئەوەی کە هەنووکە تاوانبارەکان لە ئەملاو ئەولادا نەبن و هیچ رێزێکیان بۆ جگە لەخۆیان نییە، ئەمە دیموکراسیی نییە.
*ئایا پێتانوایە هێشتا سیستمی فیوداڵی لە کۆمەڵگەی خۆرئاوادا هەیە و بە جۆرێک ناوی گۆڕاوە؟
– بێگومان، خەڵک لە باشووری ئەوروپاوە دژی فیوداڵەکان راپەڕینیان کرد و مانای دەوڵەت و شتی وایان نەدەزانی، هیچ بەڵگەنامەیەکی وامان لەبەردەستدا نییە، فیوداڵەکان زەویی گەورەیان هەبوو و رەعییەت و کوێلە. بزووتنەوەی رۆشبیری – رێنیسانس و کەسانی هەڵکەوتوویان توانیان خۆیان تەیار بکەن بەهۆی خوێندنی بەرهەمە کلاسیک و نەمرەکانی یۆنانی کۆنەوە، بەڵام چونکە لەنێو فەزا و کەلتورێکی دیکەدا مانایان بۆ هەموو شتێک دەکردەوە، لەزۆر جێگەدا بە جوانی لە ناوەڕۆکی تێکست و بەرهەمەکان نەگەیشتوون، بۆیە دواتر بە هۆی کەناڵیزەکردنییەوە و دەسەڵاتی کۆڵۆنیالیزمەوە پێمانیان فرۆشتەوە کە مانای گەل و نەتەوە چییە.
زۆر بابەتی گرنگ کە رووناکبیرانی خۆرئاوا لێکیان داوەتەوە، هەڵە و ناتەواوە، ئەوان ئێمە لە خوارەوە دەبینن لە کاتێدا سەرچاوەی کارەکانیان لە گەلەوە سەرچاوە دەگرێت. بۆ خۆشت کە لێکۆلێنەوە و وانەی سیاسەتی عوسمانی و هی دیکەت لای باشترین مامۆستای جیهان خوێندووە، بیرتە کە تەنانەت لە سەردەمی داگیرکاریی عوسمانی دا خەڵکی یۆنان تەنیا باجی ئابوورییان بە عوسمانییەکان دەدا و جاروبارە ئەگەر گوندێک دەرەقەتی باجە قورسەکە نەهاتبان کۆبوونەوەیان دەکرد و بەهۆی نوێنەرەکانیانەوە بە دەسەڵاتداری ئابوورییان رایان دەگەیاند ئەگەر باجەکە کەم نەکەنەوە و کەم و کوڕییەکان لە بەرچاو نەگرن، ئەوا باج نادەن و دەچنە گوندێکی دیکە، پتر باجخانەی عوسمانی زەرەرمەند دەبێت.
واتە دەمەوێت بڵێم تەنانەت ئەوسا خەڵکی ئێمە کوێلە نەبوون وەک سەردەمی زێرێنی دەوڵەت، شارەکان بەشداریی سیاسەت بوون، بەڵام لەباشووری ئەوروپا کوێلایەتی هەبوو و دەستەواژەی دەوڵەت بۆ ئەوان نوێیە، بەڵام تەنانەت یۆنانییەکان هەردەم بەناوی گەلەوە خۆیان پێناسە کردووە، هێندەش کورد بناسم، کورد هەر گەل بووە و هەبووە و دەسەڵاتی هەبووە.
ئەمجۆرە کەموکوڕی و ناڕەوا روانینە، خۆی گرفتێکی مەزنە و هەوڵ دەدەن ئاستی دەروونیی کۆمەڵایەتی و سیاسیمان بەجۆرێک کۆنترۆڵ بکەن کە بەردەوام سوپاسگوزاریان بین کە دەستەواژەی دەوڵەتیان پێداوین، لەکاتێکدا سەردەمی شەڕی فارس و یۆنان بەرەنگاربوونەوەی فارسەکان بەناوی دەوڵەت و شارەکانەوە نەبوو، بەڵکو بەناوی گەلی هەلەنیک – یونان-ەوە بوو.
هەربۆیە لە ١٨٢١ کە دەوڵەتی نوێی یۆنان دامەزرا، وڵاتانی گەورەی ئەوروپای خواروو بەردەوام بە بڵاوکردنەوەی هەستی داڕزینی لە نێو کۆمەڵگەی ئێمەدا هەوڵی کۆنترۆڵی بیر و داهێنانیان لە وڵاتی ئێمە کردووە، بریتانییەکان لە تاڵانکردنی سەروسامانی کۆن و هونەریی ئێمەدا باڵادەستبوون و ئێستاش نکۆڵی دەکەن پەیکەر و سەرمایە مێژووییەکانمان بنێرنەوە و بەردەوام بەڵگەنامەیەکی عوسمانی دەخەنەڕوو کە بەئیزنی ئەوان بردوویانە و پێیان فرۆشراوە، مانای ئەمە بۆ خوێنەر بەجێدەهێڵم.
پەیکەرێکی ئەفرۆدیت، خواوەندی جوانی هەیە کە دەستێکی شکاوە، ئێمەیان وا دەوێت شکاوو ورد و پەرێشان. جا ئەم جۆرە سیستمانە کە تاڵان و وێرانی و داڕامانی گەلی ئێمەیان مەبەست بووە، چۆن لە روویان دێت ناوی خۆیان دەنێن دیموکرات کە مانای دیموکراسی واتە بەشداریی خەڵک و رێزگرتن لە خەڵک و جۆری دژایەتیان لە دەسەڵات.
تەمەنێکە و لەمێژە سیستمەکانی بەڕێوبەرایەتیی مێژووی هەموو مرۆڤ دەخوێنمەوە و هەوڵی بەراورد و لێکۆڵینەوەیان دەدەم هێندەی نیسکێک دیموکراسیم نەبینیووە!
*دەکرێت پێمان بڵێن چۆن کورد دەناسن، رەنگە بۆ خوێنەران گرنگ بێت؟
من ساڵی ١٩٧٢ لە پاریس کوردەکانم ناسی، تەنانەت بابەتی ماستەرەکەم بوو و زۆر گەلی کوردم خۆشویست، چونکە هێندە لە گەلی یونان دەچوون کە مرۆڤ سەری سووڕ دەما، بۆ نموونە ئەرمەنەکان زۆر لە فارس نزیکن، بەڵام لەو دەمەوە هەردەم پەیجۆریی هەواڵ و زانیارییەکانم لەسەر کورد کردووە و بۆم ساغ بۆتەوە گەلێکی کەونار و ژیر و خەڵکی ناوچەکەن، وڵاتی کەسیان داگیرنەکردووە و لە حەشیمەتێکی بەربڵاودا دەژین. زلهێزەکان بەرپرسیارن لەو سەپاندنی ئازار و تەفروتووناکارییەی کورددا، بەڵام ئەگەر کوردەکان فۆڕمێک بدۆزنەوە و دەنگ و بیریان یەک بخەن، کەس مافی ئەوەی نییە بە گەلێک بڵێت لەسەر چاوت برۆ هەیە و بۆچی بوونت هەیە؟‌! ئەم ساڵانەش لە زانکۆ کە تۆم ناسی کە هەم وەک قوتابی و لێکۆڵەر جێگە و پلەی دیاری خۆت هەیە لە یۆنان و ئێمە بەیۆنانیت دەزانین و دڵنیام کوردەکانیش قەدری کەسانی وەک بەڕێزت دەزانن و یان ئاواتەخوازم وابێت، واتە حکومەتی کوردی کەمتر بدوێت و زیاتر بیر و کرداری جوانی هەبێت، کورد دەبێت سەربکەوێت، ئەمە قەرزی ژیان و قەرزی مێژووە، بێ منەتە لە زۆربەی هەرەزۆری دەسەڵاتەکان، زۆری خزمەت کردووە و زۆرکەمی بەرکەتووە.
پرۆفایلی پرۆفسۆر یورغۆس کۆنتۆیورگیس:
*پرۆفسۆر یورغۆس کۆندۆیورگیس یەکێک لە گرنگترین کەسایەتییەکانی ئاکادمیستەکانی ئەوروپا و لەو زانا و شارەزا دەگمەنانەیە کە لە یۆنانی ئەمڕۆدا هەن و بەرپرسی باڵای پێشووی زانکۆی پاندیۆس، زانکۆی زانستی پۆڵتیک و زانستە مرۆڤییەکان لە ئەسینای پایتەختی یۆنان.
ناوی فەرمیی یۆنان لەسەر بەڵگەنامە رەسمییەکانی وڵات “هێلاس”ە، واتە سەرزەمینی رووناکی.
کۆنتۆیورگیس ساڵی ١٩٤٧ لە دوورگەی لێفکازا لە نیزری لە دایکبووە و مەڵبەندەکەیان دوورگەی بیرمەندان و هەڵبەستڤانە گەورەکانە و سێ شاعیری گەورەی نەتەوەیی لێ هەڵکەوتووە.
خوێندنی لە لێفکازا و ئەسینا درێژە پێدەدات و بەشی ماف تەواودەکات و دواتر لە فەرەنسا درێژە بە خوێندنی ماستەر و دکتۆرا دەدات لە بەشی پۆلەتیک دا.
لە فەرەنسا بەهۆی زیرەکیی تایبەتییەوە هەر ئەو دەمە دەستدەکات بە وانە وتنەوە لە زانکۆی سۆربۆن و پرۆگرامی پۆلەتیک و خوێندنی زانستی پۆلەتیک لە زانکۆکانی ئەوروپا پرۆگرام رێژیی دەکات.
لە کارو چالاکییە گرنگەکانی دیکەی ناوبراو دانانی بەشی گۆڕینی خوێندکارانە لە نێوان دەوڵەتانی ئەوروپایی کە بە ئەرازمووس ناسراوە.
داهێنەر و بەرپرسی باڵای ئەنیستوتی زانستی پۆلتیک لە ئەوروپا، بەرپرسی باڵای بەشی لێکۆڵینەوەی ئەوروپایی بۆ پەرەپێدانی دیموکراسی و یەکسانی، بەرپرسی بەشی زانستی سیاسی لە زانکۆی فلۆرانسە لە ئیتاڵیا و زیاتر لە ٢٧ کتێبی بە زمانی یۆنانی نووسیووە و زۆربەی بەرهەمەکانی بە فەرەنسی و ئینگلیزی و زمانی دیکە بڵاوکراونەتەوە. ئەم پڕۆفسۆرە بەناوبانگە لە ئەسینا لە زانکۆ و هەروەها لەناو خەڵکدا زۆر خۆشەویست و جێگەی رێزە و حکومەتە یەک لە دوایەکەکان گرنگی بە بیری قووڵ و دڵسۆزانەی دەدن، بۆیە بە پێویستم زانی لەم سەردەمی قەیرانە مەرگهێنەرەی کۆرۆنادا ئەم گفتوگۆیەی لە گەڵدا بکەم و بە کوردی بڵاوی بکەمەوە بۆ سوودی نەتەوەکەمان.

Παρασκευή, 29 Μαΐου 2020

Hiva Panahi poem in Cross-Section: An Anthology of Contemporary Greek Poetry



Today I learned that The Cross-Section: An Anthology of Contemporary Greek Poetry has-beens choose one of my poems and it has been published in 2015 in  San Francisco.  This anthology presents both veteran and younger Greek poets of this generation in a panorama of creative expression that enlightens the recent and continuing dark years of Greek economic strife through the imaginative and passionate inventions of the poets and their translators. Modern poetry can be said to have been begun in classical Greece, so the breaths in this book all have a profound resonance of roots of song growing and spreading to the vessels of reception on a sea of hearty and heartfelt lyrical waves.

Κυριακή, 19 Απριλίου 2020

A Woman’s little gripes, by Hiva Panahi

Art and beauty are not «makeup» or extremely expensive clothes, expensive cars or extravaganza houses;  art is much more complicated than all superficialities served to us in the name of Art.
Art is the knowledge of harmony which presupposes, of course, a good command of both general and specific philosophy.
Great art means great effort, and great effort means to experience suffering until the sun shines for you.

Τρίτη, 24 Μαρτίου 2020

Μικρές Γκρίνιες Μιας Γυναίκας, Χίβα Παναχί

Τελικά η ελευθερία ως ανώτατο αγαθό ξανά τείνει τον αυτό της εμπρός μας. Αν δεν είσαι ελεύθερος δεν είσαι και υγιής και δεν είσαι κανονικός άνθρωπος άλλα είσαι κάτι υπό δέσμευση μέτρων- μα@...κών! Επειδή προσωπικά πάσχω από το "σύνδρομο της δικτατορίας -δεσποτισμού" το μυρίζω από δεκάδες μέτρα που λέμε. Ζητω η ελευθερία και ζητώ η πατρίδα- φωλιά και ζεστασιά και μερικά χαμόγελα.

Τρίτη, 4 Φεβρουαρίου 2020

Ο Λευκαδίτης Νάνος Βαλαωρίτης ένα οικουμενικό κύμα, Δρ.Χίβα Παναχί







Είμαι εδώ και τρία χρόνια εκτός Ελλάδος και, δόξα τω Θεώ, μπόλικη η περιπέτεια και αρχετυπικές δυνατές οι εμπειρίες μου. Και ξαφνικά, χαράματα ώρα Ελλάδος, άκουσα πως έφυγε από την ζωή ο μέντοράς μου Νάνος Βαλαωρίτης. Δεν μπόρεσα να κρατηθώ και κατέβηκαν τα δάκρυά μου, το ένα μετά το άλλο.
Του Νάνου του άρεσε να τον αποκαλώ φίλο διότι με τίμησε με την φιλία του. Συχνά πυκνά και επί πολλά χρόνια κουβεντιάζαμε τις κοινωνικές και πολιτικές εξελίξεις σε συνδυασμό με όλα όσα διοργάνωνε στην Αθήνα για την προώθηση του πολιτισμού και των τεχνών —ήμουν μέλος της ομάδας και παρέας των υπερρεαλιστών, η οποία ήταν συνέχεια της παράδοσης που δημιουργήθηκε μετά το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο κατά της αθλιότητας και της φθοράς των αξιών—.
Ο Νάνος ήξερε στο πετσί του τι σημαίνει διανόηση, τι σημαίνει εξουσία και αντίσταση και τι σημαίνει γραφή. Βίωσε την παγκόσμια λογοτεχνία του περασμένου αιώνα μας ως τις 13 Σεπτεμβρίου του 2019. Κι εγώ είχα το ευτύχημα να γνωρίσω τον Νάνο στην Ελλάδα, μόλις δυο μήνες μετά από την επιστροφή του μαζί με την οικογένειά του από την Αμερική.
Ως λάτρης του ραδιοφώνου, και αφού είχα μια ικανοποιητική εξέλιξη στο Πανεπιστήμιο, αποφάσισα να κάνω ένα δώρο στον εαυτό μου. Έτσι την μέρα γενεθλίων μου παρέστην σε μία ποιητική εκδήλωση που διοργάνωσε η Εταιρεία Ελλήνων Συγγραφέων σε κάποια γνωστή αίθουσα.
Πήρα το περιοδικό «Ποίηση» που ήταν στα Γαλλικά και το 1996 είχαν μεταφράσει κάποιοι γνωστοί μου και 25 δικά μου ποιήματα. Είπα στον εαυτό μου, μπορεί να βρεθεί εκεί κάποιος αληθινός ποιητής να του τα χαρίσω και να γίνουμε φίλοι και να συνεργαστούμε!
Η εκδήλωση με συγκίνησε αφάνταστα, ανάμεσα σε πολλούς, συνάντησα και έναν Γέροντα με κάτασπρα μαλλιά και μούσι, τόσο σοφό και ήρεμο. Δεν ήξερα τίποτα γι’ αυτόν, πλησίασα και συστήθηκα.
Ο αείμνηστος Νάνος με ένα απαλό χαμόγελο, γεμάτο σεβασμό, μου είπε «καλώς που ανταμώσαμε!»
Και άνοιξε το περιοδικό και μου είπε: «Να έρθεις αύριο για καφέ, έχουμε πολλά πολλά να πούμε μαζί, Χίβα μου».
Την επομένη το απόγευμα ξαναπήγα στο Κολωνάκι, σε ένα καφέ κοντά στο σπίτι του. Ήταν φυσικό να μην γνωρίζω ποιος ήταν ακριβώς ο Νάνος Βαλαωρίτης, διότι αφιέρωνα όλο το χρόνο μου στην μελέτη της Κοινωνιολογίας και Πολιτικής και της μοίρας των λαών της Καθ’ ημάς Ανατολής.
Ο Νάνος με σύστησε σε ένα ζευγάρι που είχε έρθει επίσης και παρήγγειλε καφέ, ένα κέικ πορτοκάλι, κι είπε στο ζευγάρι: «Είναι ποιήτρια μεταφρασμένη σε Γαλλικό περιοδικό, έχει γεννηθεί την Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης, και είναι Κουρδικής προέλευσης και σίγουρα με κάποιο Ελληνικό υπόβαθρο και χθες έκλεισε τα 22 της χρόνια!». Και άκουσα τις ευχές όλων και ήταν τόσο φιλόξενοι όλοι τους που με έσκαβαν να νιβόσουν σαν στο σπίτι μου που το είχα τόσο νοσταλγήσει!
Εκείνη η αξέχαστη μέρα πέρασε και καταγράφηκε στην ψυχή και στο πνεύμα μου. Ήταν τόσο μαγικά και τόσο ζεστά όλα, κουβέντες σαν ζεστό ψωμί, απόψεις και αναμνήσεις κοινές και η ελληνική γλώσσα ξεφλούδισε απόλυτα μέσα στο βάθος της ύπαρξής μου.
Με συγκίνηση είπα, «ευχαριστώ» και μου απάντησε: «εμείς να δεις πόση χαρά έχουμε πάρει, θα είμαι πάντα φίλος για σένα, ένας που σε εκτιμά για την τόλμη σου, το πνεύμα σου και το σπίτι που σε μεγάλωσε με αγάπη για τα γράμματα και, πίστεψε με, θα χαιρόταν και Αντρέ Μπρετόν και θα σε έλεγε «το τυχαίο φαίνεται τυχαίο άλλα δεν είναι τυχαίο» και συνεχίζει με ενθουσιασμό: «ο προπάππος μου που ήταν φλογερός λόγιος της ελληνικής επανάστασης και έχει υμνήσει την ελευθερία και τον αγώνα κατά των βαρβάρων Οθωμανών τώρα χαίρεται που είσαι μαζί μας!»
Από τουπέ εγώ ήμουν κομμάτι του σπιτιού και βρισκόμουν δυο φορές σε συνσντήσεις με τον Νάνο και τη γυναίκα του τη Μαρί Γουίλσον η οποία ήταν εν ζωή τότε.

Το σπίτι του Νάνου
Δεν ήταν απλά σπίτι. Ήταν στέγη γραμμάτων και τεχνών, δεν ήταν καθόλου τσιγκούνης, ήταν απλόχερος με τις γνώσεις του και στον τρόπο του να καθοδηγήσει τα άτομα με τα οποία συνδεόταν επαγγελματικά. Από το 2004 μελέτησα την ελληνική ποίηση και βίωνα όλους τους γνωστούς στην Αθήνα και επίσης ο Νάνος που ήταν από την παρέα της γενιάς του ‘30 —που είχε τον Σεφέρη, τον Ελύτη, τον Κατσίμπαλη και άλλους θαυμάσιους Έλληνες στοχαστές— με την αγάπη για τον κόσμο και ένα σεβασμό και περηφάνια για κάθε ρίζα του ελληνικού οικουμενικού πνεύματος και για τους αυτονόητους αγώνες για μια ποιότητα και πληρωμή και κατάθεση για αυτό.


Σε χρόνο ρεκόρ ο Νάνος μού προλόγισε το πρώτο μου βιβλίο στα Ελληνικά που εκδόθηκε το 2008 στην Αθήνα. Οι συνεργασίες μας κάθε φορά έφεραν κάτι νέο. Τότε αρθρογραφούσα για τον ξένο τύπο ως πολιτιστική ανταποκρίτρια και έγγραφα στην εβδομαδιαία στήλη «Τα Νέα της Αθήνας» στην Κουρδική εφημερίδα Aso. Του είχα πάρει μια πεντάωρη συνέντευξη που δημοσιεύτηκε σταδιακά μαζί με μεταφράσεις αρκετών ποιημάτων του που επέλεξα μόνη μου.


Έφερα σε επαφή τον Νάνο κι τον αείμνηστο πνευματικό μου πατέρα, τον αξέχαστο Καθηγητή Νεοκλή Σαρρή
Η Αθήνα, εκτός από τον Νάνο και στην αρχή της ακαδημαϊκής μου σταδιοδρομίας, με ευλόγησε να συναντήσω και τον γνωστό Νεοκλή Σαρρή, τον Τουρκολόγο και εμπειρογνώμων στα θέματα της Τουρκίας και όχι μόνο. Τον γνώρισα και εκείνον τυχαία στο Πανεπιστήμιο στο μάθημα της Φιλοσοφίας της Μ. Ασίας και τον είχα επί 12 χρόνια Δάσκαλο- πατέρα. Χαιρόταν κι εκείνος με την πρόοδό μου ως συγγραφέα στην Ελληνική γλώσσα και το 2010 πήγαμε παρέα στο σπίτι του Νάνου.
Σαν παιδάκι ένιωθα! Αυτοί οι δυο σπουδαίοι άνθρωποι μαζί μιλούσαν στον πληθυντικό και ταυτίζονταν μέσα από αναφορές σε κοινά πρόσωπα και κοινές εμπειρίες. ο Νάνος χάρηκε τόσο που μου είπε: «Τελικά απέκτησα και έναν μικρότερο αδελφό, Χίβα μου, ευχαριστώ!»
Λευκάδα τόπος και πίστη
Πολλά καλοκαίρια έχω μένει σε αυτό το νησί και στην Μαδουρή ως καλεσμένη της οικογενείας. Ωραιότατα καλοκαίρια στο πέτρινο κτίριο με την εικόνα του Αριστοτέλη να δεσπόζει και κύματα πολλά και όλο το γαλάζιο να καταγράφεται όλο και πιο βαθιά στην μνήμη μου.
Ο Νάνος Βαλαωρίτης θα δεσπόζει πάντα μαζί μας ως ιστορικό πρόσωπο για όλα όσα απλόχερα μοίραζε ως φίλος και μέντορας και θα αναδύεται στην σκέψη και στο πνεύμα μου με όλα όσα δεν έλεγε αλλά τα εννοούσε, ως όραμα και ελπίδα.
Αιωνία του η μνήμη!


Ποια θάλασσα
του Νάνου Βαλαωρίτη
Πες μου πού πήγε ο Αύγουστος με τα καμπαναριά του
Το γέλιο σου που γέμιζε το σπίτι μας βροχή
Τώρα μας δίνει ο άνεμος γυμνή την αγκαλιά του
Ω πρόσωπο που σκέπασε με μάρμαρο τη γη
Πόσα σβησμένα βλέμματα κοιτάνε όταν κοιτάζεις
Πόσα δεμένα στόματα μιλάνε όταν μιλάς
Ήταν του ήλιου η δύναμη το ρόδο που ωριμάζει
Κλειστά παραθυρόφυλλα τα στήθια που αγαπάς
Είναι καρδιές που μάθαμε σαν γράμματα ανοιγμένα
Είναι τραπέζια όπου κανείς δε θα καθίσει πια
Μια μουσική πανάκριβη που γράψανε για σένα
Τόσες χιλιάδες δάχτυλα για τελευταία φορά
Εσάς που πήρε ο θάνατος βαριά στα δάχτυλά του
Από τα μάτια σας η αυγή πηγάζει σαν νερό
Άστρα σε κάθε μέτωπο και φως τ’ ανάστημά του
Καμιά ζωή δε γράφεται χωρίς το δάκρυ αυτό
Ακουμπισμένες δυο εποχές η μια κοντά στην άλλη
Ω πρόσωπο που φώτισε μια μακρινή αστραπή
Ποια θάλασσα ποια θάλασσα θα `ναι αρκετά μεγάλη
Για να χωρέσει τον καημό που μάζεψ’ η ψυχή;
Σα μυθικό τριαντάφυλλο μια νύχτα ο κόσμος κλείνει
Είναι η πόρτα όπου κανείς δε θα περάσει πια
Είναι του δήμιου η ταραχή του ήρωα η γαλήνη

Πέμπτη, 19 Δεκεμβρίου 2019

Μικρές Γκρίνιες Μιας Γυναίκας, Χίβα Παναχί


Η συνομιλία με το χιόνι είναι όνειρο
Λευκό, λευκό
Θάβονται όλα εν μεγάλη ειρήνη
Το χιόνι είναι μόνο του
Χτυπά τα παράθυρα
Λευκά λευκά
Καμιά φωνή και κοιμάται στο κήπο
Χίβα Παναχί

Κυριακή, 1 Δεκεμβρίου 2019

Μικρές Γκρίνιες Μιας Γυναίκας, Χίβα Παναχί

Η πένα και το χαρτί ανήκουν- κάνουν για όλες τις εποχές. Πάντα έχω χαρτί και μολύβι ή στύλο στις τσέπες μου και από συνήθεια ελέγχω τις τσέπες ή την τσάντα μου αρκετές φορές. Σήμερα έβλεπα τον όγκο των σημειώσεων μου, ένα βιβλίο με τίτλο" Η ΖΩΗ ΜΟΥ ΣΤΟΝ ΑΝΕΜΟ" ήδη είναι έτοιμο.

Τετάρτη, 13 Νοεμβρίου 2019

Φοβάμαι πως η καρδιά μου θα γίνει ένα κομμάτι πάγο"


   
"Φοβάμαι πως η καρδιά μου θα γίνει ένα κομμάτι πάγο"


"Μην κρύβεσαι σε παρακαλώ
Η καρδιά μου θα γίνει ένα κομμάτι πάγο
Στην πνοή του απογευματινού αέρα
Είμαι πιο ταλαιπωρημένο και ανεμοδαρμένος και από τα φθινοπωρινά φύλλα
Πιο παγωμένο από το ξαφνικό βοριά
Μην κρύβεσαι σε παρακαλώ
Δες τα σύννεφα πως συναντιόνται
Δεν γνωρίζονται καν
Άλλα δακρύζουν μαζί στην πατρίδα της ξενιτιάς "

 
Απόδοση στα Ελληνικά, Χίβα Παναχί 


 Hame Omer ήταν ένας σύγχρονος Κούρδος ποιητής που γεννήθηκε το 1957 και  αυτοκτόνησε περασμένο μήνα μετά από την εισβολή των Τούρκων σε Κουρδικά εδάφη της Συρίας.

Τρίτη, 29 Οκτωβρίου 2019

Μικρές Γκρίνιες Μιας Γυναίκας, Χίβα Παναχί

Αγαπώ τα δάκρυα, άργησα να συμφιλιωθώ με το μεγάλο δώρο που λέγεται συγκίνηση, στα είκοσι μου πειραματίστηκα κι επέβαλα στον αυτό μου να μην δακρύσω επί έξι χρόνια! Όλος ο κόσμος πάνω στην συγκίνηση είναι φτιαγμένος, η συγκίνηση είναι οδηγός, παίρνει το χέρι της ψυχής σου και σε πηγαίνει σε σωστά μέρη, ανθρώπους και σωστά έργα. Η συγκίνηση είναι το είναι, δημιουργεί και μετασχηματίζει, μεταλλάσσει τον άνθρωπο στο ιστορικό του χώρο χρόνου της ζωής και τον σφραγίζει για πάντα

"بیر و بناخەی ئۆپێراسیۆنی دیجلە"

"بیر و بناخەی ئۆپێراسیۆنی دیجلە" د. هیوا پەناهی* مێژووی مرۆڤایەتی هەرچەندە دووبارە نابێتەوە بەڵام لە بەر ئەوەی كە سرو...